Porozumienie bez przemocy

Twórca Porozumienia bez Przemocy – Marshall Rosenberg podkreślał, że sposób w
jaki posługujemy się językiem (zarówno w stosunku do dzieci, jak i między dorosłymi) może
ludzi do siebie zbliżać lub oddalać, a co za tym idzie – budować lub niszczyć relacje.
Porozumienie bez Przemocy (PbP, ang. NVC – Nonviolent Communication) nie jest
zestawem gotowych formuł, lecz sposobem myślenia o komunikacji, którego fundamentem
jest kontakt – z samym sobą i z drugim człowiekiem.
Istotą Porozumienia bez Przemocy znajduje się głęboka relacja oparta na wzajemnym
zrozumieniu, szacunku i uważności na potrzeby. To ta relacja właśnie umożliwia współpracę,
pozwala rozwiązywać konflikty, nadają sens interakcjom. Rosenberg opisywał dwa
symboliczne sposoby komunikowania się: język „szakala” i język „żyrafy”. Szakal
reprezentuje sposób mówienia oparty na ocenach, krytyce, porównaniach, próbach dominacji
i osądach, które często prowadzą do napięć i konfliktów. Żyrafa symbolizuje język empatii,
troski, ciekawości i odpowiedzialności za własne uczucia, potrzeby oraz szerokiej
perspektywy spojrzenia na drugiego człowieka. Szczególnie w kontakcie z małymi dziećmi
język żyrafy pomaga tworzyć bezpieczną przestrzeń, w której dziecko czuje się widziane,
słyszane i zrozumiane.
Model Porozumienia Bez Przemocy opiera się na czterech elementach: obserwacji,
uczuciu, potrzebie i prośbie. Najpierw staramy się nazwać to, co faktycznie widzimy lub
słyszymy, bez ocen i interpretacji- konkretne fakty, tak jak zostałyby one zarejestrowane
przez kamerę lub dyktafon. Następnie zwracamy uwagę na uczucia, które pojawiają się w
danej sytuacji, oraz na potrzeby, które za nimi stoją. Ostatnim krokiem jest sformułowanie
konkretnej, możliwej do spełnienia prośby. Z tych czterech elementów wyrastają trzy
podstawowe „ścieżki komunikacyjne”: empatia wobec siebie (czyli słuchanie z aktywnym
wglądem we własne uczucia i potrzeby), empatia wobec drugiej osoby (czyli słuchanie ze
świadomością uczuć i potrzeb drugiego człowieka) oraz jasne i spokojne wyrażanie siebie
(czyli zwracanie uwagi na to, co dla nas istotne).
Porozumienie bez Przemocy zwraca uwagę na bardzo istotne rozróżnienia w
podstawowych pojęciach. Czym innym jest obserwacja- bez nadawania wartości i oceniania,
odnosząca się do konkretnego zdarzenia, określonego w miejscu i czasie (np. „Zabawki leżą
na podłodze”), a czym innym interpretacja- nadająca wydarzeniu znaczenie, będąca często
osądem (np. „Zawsze robisz bałagan”). Podobnie uczucia różnią się od myśli przebranych za
uczucia – „czuję złość” (czyli to, co odczuwamy w ciele, co informuje nas o zaspokojonych
bądź nie potrzebach) to coś innego niż „czuję, że mnie ignorujesz” (kiedy mówimy o tym, co
sądzimy o danym zdarzeniu, drugiej osobie, bądź nas samych, a nie o pierwotnej emocji).
Porozumienie Bez przemocy podkreśla także, że potrzeby są tym, co motywuje człowieka do
działania, są abstrakcyjne, uniwersalne- wspólne dla każdego, niezależne od kontekstu;
natomiast sposoby ich realizowania (strategie) mogą być bardzo różne- są konkretne,
indywidualne i to na strategie realizacji danej potrzeby przez drugiego człowieka możemy
wyrażać zgodę lub nie. Ważne jest również odróżnienie prośby od żądania – prośba
pozostawia drugiej stronie wybór, szanuje autonomie, a odmowa musi zostać zaakceptowana.
Prośba, co istotne, powinna być konkretna, obiektywnie weryfikowalna, wyrażona w
pozytywny sposób, wykonywalna (w ramach posiadanych zasobów i możliwości) i powinna
odnosić się bezpośrednio do potrzeby.
Porozumienie bez Przemocy to zasady uważnej komunikacji, która pomaga budować
relacje oparte na empatii, zrozumieniu (także siebie i swoich uczuć oraz potrzeb) i
wzajemnym szacunku – już od najmłodszych lat.
Opracowała: mgr Magdalena Faron
Źródło: na podstawie szkolenia: “Skuteczna komunikacja i rozwiązywanie konfliktów…”