Wartość zabawy dla rozwoju dziecka

Zabawa, szczególnie ta swobodna, jest dla małego dziecka kluczem do rozwoju i nauką,
niemal tak ważną (o ile nie ważniejszą), jak ta w szkolnej ławce. Zabawa, w jednej chwili,
może angażować i rozwijać różnorodne umiejętności dziecka i wspierać jego rozwój na wielu
płaszczyznach, skuteczniej niż jakiekolwiek, zorganizowane zajęcia. Dziecko uczy się
głównie poprzez działanie, relacje i emocje a to wszystko znajdziemy przecież w
spontanicznej zabawie.
Dziecko podczas zabawy rozwija swoją wyobraźnię i kreatywność; na odpowiednim etapie
rozwoju ta wyobraźnia pozwala na tworzenie własnych scenariuszy zabaw, ról i niezwykłych
światów, pozbawionych granic i schematów. Zabawa wspiera też rozwój emocjonalny
dziecka- pozwala na wyrażanie różnorodnych emocji, oswaja je, uczy ich nazywania i
regulacji. Dodatkowo, zabawa w grupie, wzmacnia rozwój społeczny, ucząc współpracy,
dzielenia się z innymi, czekania na swoją kolej, czy wreszcie wypełniania poszczególnych ról
społecznych. Zabawa małego dziecka skutecznie wspiera także jego rozwój motoryczny,
zarówno w zakresie małej jak i dużej motoryki, poprzez angażowanie całego ciała (np.
podczas biegania, turlania, wspinania, itd.) czy manipulowanie różnymi przedmiotami. Co
więcej, bawiąc się, dzieci naturalnie wspierają swój rozwój poznawczy- eksperymentując i
odkrywając zasady działania kolejnych przedmiotów rozwijają logiczne myślenie; uczą się
dostrzegania zależności przyczyna-skutek oraz właściwości przedmiotów (takich jak
wielkość, kształt, kolor, struktura); ćwiczą uwagę, koncentrację oraz mowę; uczą się
rozwiązywania problemów (odnajdywania różnych strategii działania). Swobodna zabawa
realnie przyczynia się też do budowania poczucia sprawczości u dzieci- podczas zabawy
Maluch może decydować co i jak zrobi, co buduje autonomie i jego pewność siebie. W
końcu, zabawa jest przestrzenią do eksploracji,
poznawania świata przez małego człowiekawłaściwie wszystkimi zmysłami,
co jest głównym źródłem nauki w pierwszych latach życia.
Duże znaczenie, podczas wspierania swobodnej zabawy dziecka, ma rola dorosłego.
Powinna ona polegać, przede wszystkim, na tworzeniu bezpiecznej i inspirującej przestrzeni,
które dziecko może wykorzystywać i doświadczać bez zagrożenia dla siebie i obaw
opiekunów. Rodzic czy opiekun powinien udostępniać Maluchowi różnorodne materiały i
przedmioty, także te codziennego użytku, o różnych właściwościach, strukturach i
przeznaczeniu, które będą inspirować i pobudzać do eksperymentów. Warto jednak
zaznaczyć, że bodźców i zabawek- przedmiotów, podczas zabawy nie powinno być za dużo.
Umiar i ograniczanie chaosu powinno być także czynnikiem wspierającym kreatywność
dziecka. Dorosły powinien być obecny, ale nie ingerować- powinien dziecku towarzyszyćkomentować to, co widzi, zadawać dodatkowe pytania, jednak bez kierowania i
przejmowania kontroli nad zabawą. Opiekun ma być obserwatorem i reagować tylko wtedy,
kiedy jest to konieczne, np. przy zaognionym konflikcie (podczas wspólnej zabawy dzieci),
przy zagrożeniu lub w sytuacji bardzo silnych emocji dziecka, z którymi w danych
warunkach nie jest sobie w stanie poradzić. Co więcej, dorosły powinien szanować wybory
dziecka, związane z zabawą- zauważać sam proces (nie tylko efekt); doceniać wartość
zabawy dla Malucha i jego zaangażowanie; nie powinien za to oceniać, poprawiać czy
porównywać. Osoba dorosła, która towarzyszy dziecku, powinna też umieć korzystać z
zabawy, będącej okazją do budowania relacji (pamiętając o zasadach opisanych powyżej).
Swobodna zabawa dziecka- pozostawienie w ciągu dnia (w domu i w placówce)
odpowiedniego czasu i przestrzeni do jej realizacji, z pewnością, zaprocentuje
wszechstronnym rozwojem Maluszka w przyszłości.
Opracowała: mgr Magdalena Faron
Źródło: na podstawie szkoleń zewnętrznych o powyższej tematyce